« لو أنّ هذا الدّين في الثّريّا لنالته رجال من فارس » « 1 » شاهد : در وقوع فعل مثبت مقرون به لام « لنالته » در جواب « لو » است . معناى حديث : « اگر همانا اين دين - اسلام - در ستاره ثريا باشد - كنايه از سختى و دورى كسب دين - هرآينه مردانى از ايران به آن دست پيدا خواهند كرد » . و گاهى قليلا جواب « لو » كه ماضى مثبت است بدون لام جواب استعمال مىشود ، مانند آيهء شريفهء : لَوْ نَشاءُ جَعَلْناهُ أُجاجاً ( الواقعة / 70 ) . و به عكس فعل ماضى مثبت در جواب « لو » كه غالبا لام جواب بر آن مىآيد ، فعل ماضى منفى است كه در جواب « لو » واقع شود و غالبا بدون لام استعمال مىشود ، مانند آيهء شريفهء : وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ ما فَعَلُوهُ ( الأنعام / 112 ) و قليلا با لام نيز استعمال مىشود ، مانند قول شاعر : « و لو نعطى الخيار لما افترقنا * و لكن لا خيار مع اللّيالي » « 2 » شاهد : در دخول لام جواب بر فعل منفى در جواب « لو » مىباشد . تركيب شعر : « لو » شرطيه مستقبله « نعطى » فعل مجهول و نائب فاعل ضمير « نحن » مستتر در آن است و لام جواب « لو » و « ما » نافيه و « افترقنا » فعل و فاعل و كل جمله جواب « لو » واو استينافيه و « لكن » استدراكيه و « لا » نفى جنس و « خيار » اسم آن و خبر آن « موجود » و « مع » ظرف متعلق به آن و « الليالي » جمع الليل مضاف اليه « مع » مىباشد . معناى شعر : « اگر داده شويم اختيار - زندگى مشترك - هرآينه جدا نمىشديم و لكن هيچ اختيارى با گردش ايام براى كسى موجود نيست » . نكته : مراد از « الليالي » در شعر گردش روزگار است و در اينجا از اين كلمه

--> ( 1 ) - أعيان الشيعة : 1 / 302 . ( 2 ) - شرح شواهد المغني : 2 / 665 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 5 / 111 ، حاشية الصبان : 4 / 43 ، التصريح على التوضيح : 2 / 260 ، أوضح المسالك : 3 / 205 .